жер-суу реформасы 1922

15,89 Mb.страница22/68Дата конвертации25.09.2011Размер15,89 Mb.Тип Смотрите также:             22           ^ АКЦИОНЕР КООМУ бир нече капиталисттик капиталын топтоштуруу аркылуу т_з_л_уч_ ™нд_р_шт_н бир формасы. Жеке менчик капиталдын к™л™м_ ири ™. ж. ишканаларын (курулуш, темир жол, канал, деSиз пор- ту, завод, электростанцияларды) куруу _ч_н жетишсиз болот. Ушул себептен к™пт™г™н жеке менчик капиталды бириктир__ч_ А. к. т_з_л™т-да, ири ™нд_р_шт_к ишканаларды уюштуруу м-н жеке капиталдык салымдар борборлоштурулат. А. к. 17-к-да пайда болуп, 19-к-дын 2-жарымында ™н_г™т, азыр капит. ™лк™л™рд™ ™зг™ч™ мааниге ээ. Мис, АКШда ™. ж. чыгарган д_S продукциянын жарымынан к™б_ А. к-на туура келет. Империализм мезгилинде А. к-нун ролу ого бетер жогорулайт. Алар ™. ж. капиталы м-н банк капиталынын айкалышына шарт т_з_п, капиталды сыртка чыгарууда монополиялардын _ст™мд_к кылышып ™орч_т™т. Бул аркылуу финанс. капиталдын магнаттары башка капиталдлрды пайдаланат. А. к. эмгекчилерди эксплуатациялоону к_ч™ту_ч_, капиталисттердин пайдасын к™б™йт__ч_ ири магнаттардын куралы болуп эсептелет. АКЦИЯ (голл. aktie, нем. Aktie) белгил__ суммадагы акчаны акционер коомуна кошкондугун ж-а анын пайдасына _л_шт™ш экендигин к_б™л™нд_р__ч_ баалуу кагаз. А-нын ээси кошкон капиталынын ™лч™м_н™ жараша ™нд_р_ш пайдасынын тийишт__ б™л_г_н (дивидент) алат. А-нын ээси акционердик ™нд_р_шт_н _л_шт™ш ээси болуп, акционер коомунун жогорку органы жалпы жыйналышка катышууга укуктуу. Капитализм тушунда ири А. ээлери пайданы к™б_р™™к алып, ого бетер байыса, аз А-ны кармоочу эмгекчилердин к™пч_л_г_ андан куру калып, жакырлана баштайт. Ошондуктан алар _ч_н А. кармоонун зарылчылыгы жок. АКЧА жалпы эквивалент катары бардык товарлардын наркын к™рс™т__ч_ ™зг™ч™ товар. А. товардык ™нд_р_шт_н пайда болушу ж-а ™н_г__ процессинде алгачкы коомдук т_з_л_шт_н аяк ченинде чыккан. Ал мезгилде коомдук эмгектин бирин-серин буюму айрым учурда гана товар катарында колдонулган. Товарды алмаштырууда А-нын, б. а. эквиваленттин милдетин ар т_рл__ товарлар (мал, тери, туз д. у. с) аткарып келген. Коомдук эмгектин б™л_н_ш_ к_ч™п, товарлардын саны к™б™йг™н сайын, алардын ичинен жалпы эквиваленттин милдетин аткаруучу товарлар б™л_н_п чыккан. Акырында А-нын милдетин асыл металлдар (алтын, к_м_ш ж. б.) аткара баштаган, себеби алар башка товарларга салыштырганда бир катар касиети (кымбат баалуулугу, узак мезгилге сакталышы, б™л_н™ тургандыгы) м-н айырмаланып, А. катарында колдонууга ™т™ ыSгайлуу келет. А. товардык касиетин сактап калган, анткени ага керект™™ наркы ж-а нарк таандык. А-нын башка товарлардан дагы бир ™зг™ч™л_г_ ал бардыгына бирдей жалпы наркка. ээ болуп, кандай товарга болсо да алмашылат. Капитализмде А. т™м™нк_ милдеттерди ат- карат: нарк ченеми, ж_г_рту_-соода каражаты, байлвш каражаты, т™л™™ каражаты, д_йн™л_к акча (д_йн™л_к рынокто эсептешкенде). Капит. коомдо А. капиталга айланып, кошумча нарктын булагы болот да, андан т_шк™н б_т пайданы капиталисттер алып, ал адамды эз__ч_ куралдардын бири болуп калат. А. ж_г_рт__-соода милдетин аткарганда, алтын кагаз А. м-н алмаштырылып, ал капиталист тарабынан эмгекчилерди эз__ куралы катары колдонулган. Импер. мамлекеттер ™зд™р_н_н жырткычтык, мителик, ™зг™ч™ согуш чыгымынын ордун толуктоо максатында кагаз А-ны к™б™йт__г™ аракеттенет. Бул болсо акырында кагаз А-нын баркын кетирип, инфляцияга дуушар кылат. Соц. коомдо А-нын зарылдыгы товардык ™нд_р_шт_н болушуна т_зд™н-т_з байланыштуу келип, капит. доордогу А-дан т_п-тамырынан бери айырмаланат. А. социализм убагында да жалпы эквивалент, б. а. товар ™нд_р__г™ жумшалган эмгекти чен™™ милдетин аткарат. А. товардын нарк чени милдетин аткарууда ™нд_р_шт™г_ коомдук эмгекти пландуу т_рд™ эсепт™™г™ м_мк_нд_к берет, ж_г_рту_-соода милдетине келгенде, товарды сатуу куралы катарында пайдаланылып, сооданын ™н_г_п-™с_ш_н™ к™м™к к™рс™т™т. Т™л™™ каражаты иретинде ™нд_р_шт_к товарларды пайдалануу пландарынын аткарылышына сом аркылуу контролдоо ишинде А-нын мааниси ™т™ зор. А. соц. пайданы ж-а эмгекчилердин табылгасын сактоо каражаты: катарында кызмат кылат. Сов. Союзу чет мамлекеттер м-н экон. байланыш т_з__д™ ж-а эл аралык эсептеш__д™ д_йн™л_к А. иретинде алтын колдонот. А. СССРде чарбалык айлануу муктаждыгына ылайык белгиленген пландын негизинде чыгарылат. ^ АКЧА БИРДИГИ ™лк™н_н законунда белгиленген баа масштабы. Ал алтындын белгил__ салмагын к™рс™т™т (к. Акча). Т™м™нк_ таблицада айрым ™лк™л™рд_н акча бирдиги келтирилди. ^ АКЧА РЕФОРМАСЫ акчанын айланышын тартипке келтир__ ж-а акча системасын чыSдоо максатында мамлекет тарабынан ж_рг_з_л__ч_ ™зг™рт__. Капитализм мезгилиндеги А. р. эз__ч_ таптардын кызыкчылыгын к™зд™п, эмгекчилер т™л™™ч_ налогдорду к™б™йт™т, социалдык-маданий иштерге жумшалуучу каражаттарды азайтып, товарлардын чет мамлекетке ташылышын к_ч™т™т да, жумушсуздукка алып келет. Капитализмдин чириши, митечил абалга ™т_ш_, импер. согуштар кагаз акча чыгарууну эбегейсиз к™б™йт_п, инфляцияга алып келет. Бул капит. коомдо дайыма болуп турат. Соц. ™лк™л™рд™ ™нд_р_лг™н продукциянын басы

Климаты. А-нын к™пч_л_к б™л_г_ тропиктик, т_нд_г_ суоэкватордук, т_шт_г_ субтропиктик кеSдикт™рде жатат. К_нд_н суммардык радиациясы дайыма жогору болгондуктан 5 чел. помогло.

АКЦИОНЕР КООМУ - Климаты. А-нын к™пч_л_к б™л_г_ тропиктик, т_нд_г_ суоэкватордук, т_шт_г_ субтропиктик кеSдикт™рде...